Mùa thu Hà Nội luôn có một thứ “đặc sản” vô hình mà không nơi nào có được: cái se lạnh dịu dàng, hương hoa sữa nồng nàn và đặc biệt là tiếng rao nhẹ nhàng của những gánh hàng rong chở đầy cốm xanh. Những gánh cốm tươi không chỉ là món quà vặt, mà đã trở thành một nét văn hóa, một biểu tượng không thể thiếu khi nhắc đến mùa thu Tràng An.
Gánh Hàng Rong – Nét Riêng Của Hà Nội Xưa và Nay
Gánh hàng rong từ lâu đã là một phần máu thịt của Hà Nội, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi cho phố phường Thủ đô. Chúng là những cửa hàng di động, chứa đựng cả một kho tàng ẩm thực và văn hóa.
Trong một Hà Nội hiện đại, tốc độ cao, những gánh hàng rong bằng tre, bằng nứa vẫn lặng lẽ tồn tại, tạo nên một sự đối lập hài hòa. Chúng giữ lại nhịp sống chậm rãi, cái hồn của Hà Nội xưa cũ. Hình ảnh người phụ nữ với chiếc đòn gánh cong vắt qua vai, bước đi nhịp nhàng trên những con phố rêu phong là biểu tượng của sự cần mẫn, chắt chiu. Đòn gánh không chỉ chở hàng hóa mà còn chở cả những câu chuyện đời, chuyện nghề. Tiếng rao của gánh hàng rong, đặc biệt là tiếng rao “Ai cốm tươi đê…” trong gió thu, không ồn ào mà nhẹ nhàng, vang vọng, trở thành âm thanh đặc trưng, thân thương, báo hiệu mùa cốm đã về.
Cốm – Đặc Sản Tinh Tế Của Mùa Thu Hà Nội
Trong vô vàn thức quà của đất Hà Thành, cốm được coi là món quà “thời trân”, chỉ có theo mùa và mang đầy đủ hương vị tinh túy nhất của mùa thu. Cốm được làm từ những hạt lúa nếp non (thường là Nếp Cái Hoa Vàng) còn ngậm sữa. Qua bàn tay khéo léo của người thợ làng Vòng (hoặc Mễ Trì), hạt lúa được rang, giã, sàng sảy kỳ công để cho ra những hạt cốm dẻo thơm, xanh ngọc.
Ăn cốm không phải là ăn lấy no mà là thưởng thức cái dẻo thơm, vị ngọt thanh mát như sữa và hương thơm thoang thoảng của đồng nội. Cốm thường được thưởng thức kèm với chuối tiêu trứng cuốc chín vàng hoặc trà sen nóng.
Sự tinh tế của cốm còn thể hiện ở cách gói. Hạt cốm được bọc trong lớp lá ráy xanh mát để giữ ẩm, sau đó được gói ngoài bằng một chiếc lá sen già rộng bản. Lá sen không chỉ giữ cho hạt cốm không bị khô mà còn ướp vào cốm hương sen thanh tao, tạo nên một thức quà hoàn hảo về cả hương và sắc.
Gánh Cốm – Nét Đặc Trưng Văn Hóa Riêng Của Hà Nội
Gánh cốm không chỉ là phương tiện buôn bán, mà còn là một hình tượng nghệ thuật, một chi tiết văn hóa làm nên sự khác biệt của mùa thu Hà Nội.
Gánh cốm là sự kết hợp của màu xanh ngọc bích của cốm, màu xanh đậm của lá sen, và màu vàng óng của chuối tiêu. Khi đặt trên đôi quang gánh mộc mạc, nó tạo nên một bức tranh tĩnh vật đậm chất Á Đông, bình dị mà sang trọng.
Hình ảnh gánh cốm đã đi vào thơ ca, hội họa và nhiếp ảnh như một nguồn cảm hứng bất tận. Các nhà văn lớn như Thạch Lam đã ca ngợi cốm trong “Hà Nội ba sáu phố phường”, xem cốm là thức quà thanh lịch, là cái “màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quý”.
Gánh cốm là cầu nối giữa làng nghề truyền thống và phố thị. Chúng duy trì và lan tỏa bí quyết làm cốm cổ truyền, giữ cho hương vị cốm không bị pha tạp, trở thành minh chứng sống động cho nếp sống thanh lịch của người Tràng An xưa.
Những gánh cốm tươi cứ thế nhẹ nhàng đi qua những góc phố, ngõ nhỏ Hà Nội mỗi độ thu về, để lại một ấn tượng khó phai, nhắc nhở rằng: Mùa Thu Hà Nội không thể trọn vẹn nếu thiếu đi hương cốm dịu dàng và hình ảnh thân thương của những gánh hàng rong.
